Магiлеў

Магілёў — адзін з найбуйных індустрыяльных і культурных цэнтраў краіны. Тэрытарыяльна горад падзелены на 2 адміністрацыйныя адзінкі — Ленінскі і Кастрычніцкі раёны.

Каля 4% усёй прамысловай прадукцыі Рэспублікі прыходзіцца на прамысловы комплекс горада Магілёва. У аб’ёмах Магілёўскага рэгіёна дзель эканомікі горада складае каля паловы (48,6%).

Высокая канцэнтрацыя прамысловых прадпрыемстваў, а іх у горадзе 71, наяўнасць развітой інфраструктуры і кваліфікаванай працоў най сілы абумоўляюць планамерны рост рэальнага сектара эканомікі і сацыяльнай сферы.

У галіновай структуры прамысловага комплексу Магілёва дамінуючымі галінамі з’яўляюцца хімічная і нафтахімічная (32,3 %), машынабудаванне і металаапрацоўка (30,3 %), харчовая (12,1 %), лёгкая (10,9 %), якія вызначаюць практычней увесь знешнегандлёвы абарот горада.

Флагманам хімічнай прамысловасці з’яўляецца ААТ «Магілёўхімвалакно» — найбуйнешнае ў Еўропе прадпрыемства па вытворчасці хімічных валокнаў. Дзякуючы шырокай наменклатуры і якасці прадукцыі, якая адказвае самым высокім сусветным стандартам, прадпрыемства заваявала рынкі ў 40 краінах свету, заслужыла рэпутацыю надзейнага дзелавога партнёра. Яно працуе з 1500 прадпрыемствамі і фірмамі Беларусі, Расіі, Украіны, ФРГ, Аўстрыі, Чэхіі, Кітая і іншых краін. Адзначана «Залатой Зоркай» Міжнароднага адборачнага камітэта ў Мадрыдзе, прэстыжным міжнародным прызам «Арка Еўропы» з фармулёўкай: «За непамерны ўклад ў сусветны бізнэс, за высокае становішча і прафесіяналізм».

Рэгенератны завод перапрацоўвае старыя аўтапакрышкі і атрымоўвае шынны і каркасны рэгенерат, гуму драбленую, гумовыя пракладкі для шпал, гумабітумныя пліты.

Хімкамбінат «Світанак» вырабляе лакі, сухія сумесі, пакост, фарбы і эмаль.

Другая па значнасці галіна — машынабудаванне і металаапрацоўка прадстаўленая прадпрыемствамі: РУП «Магілеўліфтмаш», РУПП «Электрарухавік», РПУП «Строммашына», ААТ «Тэхнапрыбор», філіял РУПП «БЕЛАЗ», ААТ «Металургічны завод», РУПП «Ольса» і інш.

Сучасным высокаразвітым прадпрыемствам машынабудавання з’яўляецца філіял ВРУП «Мінскі аўтамабільны завод» «Завод «Магілеў трансмаш», створаны на базе ААТ «Магілеўтрансмаш» у лютым 2005 года. Завод выпускае прычэпы і паўпрычэпы да грузавых аўтамабіляў, аўтакраны, адмысловую будаўнічую тэхніку на грузавых шасі, здяйсняе сваю дзейнасць на ўмовах пастаяннага абнаўлення і стварэнні канкурэнтаздольнай прадукцыі з выкарыстаннем апошніх дасягненняў навукі і тэхнікі.

Электратэхнічнае машынабудаванне вобласці прадстаўлена РУП «Магілёўскі завод «Электрарухавік» — найбуйнае прадпрыемства ў СНД па вытворчасці асінхронных электрарухавікоў рознай магутнасці. Прадукцыю завода ведаюць больш чым у 50 краінах свету. Высокі яе ў зровень пацверджаны шматлікімі ў знагародамі, сярод якіх Міжнародная Дыяментавая Зорка Якасці.

Стабільна працуе адно з найстарэйшых прадпрыемстваў вобласці РПУП «Магілёўскі завод «Строммашына», якое сёння выпускае абсталяванне для вытворчасці будаўнічых матэрыялаў (больш 400 асноўных відаў машын) і тавары народнага спажывання. Больш 30 краін (СНД, Францыя, Германія, Індыя, Вугоршчына, Чэхія, Ірак і інш.) выкарыстаюць абсталяванне завода.

РУП «Магілеўліфтмаш» з’яўляецца спецыялізаваным прадпрыемствам па вытворчасці шырокай гамы ліфтаў, якое ў 1999 году адным з першых у краіне сертыфікавала сістэму якасці праектавання і вытворчасці ліфтаў на адпаведнасць патрабаванням СТБ ІСА 9001. Магілёўскія ліфты працуюць ва ўсіх дзяржавах СНД, у т. л. на ракетна- касмічным комплексе Байканур, а таксама ў 12 краінах Еўропы, Азіі і Амерыкі.

ААТ «Магілёўскі металургічны завод» вырабляе трубы сталёвыя электразварныя круглыя, профільныя, вадагазаправодныя, дроб чыгунную. Асноўная перавага прадпрыемства ў тым, што пастаянна абнаўляецца асартымент прадукцыі, максімальны кантралюецца якасць, захоўваюцца ўстойлівыя сувязі са спажыўцамі, прадукцыя пасташляецца ў зборных вагонах у згодненыя тэрміны па дапушчальным цэнах. Усё гэта дазволіла прадпрыемству выйсці на рынкі не толькі краін СНД, але і краін далёкага замежжа. У снежні 2004 года прадпрыемству прысвоена званне лаўрэата Прэміі ўрада Рэспублікі Беларусь за дасягненні ў вобласці якасці.

Прадпрыемствамі машынабудавання выпрацоўваецца асноўны аб’ём рэспубліканскай вытворчасці ліфтаў, аўтамабільнай тэхнікі, прычэпаў і паў прычэпаў да аўтамабіляў, электрарухавікоў, сталёвых трубаў.

Стратэгія тэхнічнага абнаўлення надае новы імпульс паступальнаму развіццю прадпрыемстваў будаўнічай індустрыі. Укараненне найноўшых тэхналогій дазволіла ЗАТ «Камбінат сілікатных вырабаў» асвоіць вытворчасць высокаякасных сценавых блокаў з ячэістага бетону, што пацверджанае сертыфікатам адпаведнасці Расійскай Федэрацыі і Еўрасаюза.

Прадпрыемствы прамысловасці будаўнічых матэрыялаў (камбінат сілікатных вырабаў, зборнага жалезабетону, завод № 7, камбінат будаўнічых матэрыялаў, завод жалезабетонных канструкцый, завод жалезабетонных вырабаў, завод бетону і асфальтабетону) забяспечваюць будаўнічымі матэрыяламі і зборнымі жалезабетоннымі канструкцыямі і дэталямі агульнабудаўнічага прызначэння аб’екты прамысловага, сацыяльна-культурнага прызначэння горада і вобласці.

На дзель лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці прыходзіцца малаважная частка аб’ёма таварнай прадукцыі горада. Вядучыя прадпрыемствы гэтай галіны — ААТ «Магілёўдрэў» (вырабляе мэблю і сталярна-будаўнічыя вырабы), ААТ «Магілёўлес».

Дыпломам «Лепшы будаўнічы прадукт 2004г.» удастоена ЗАТ «Завод палімерных трубаў» — адзін з асноўных вытворцаў у Беларусі папярэдне ізаляваных трубаў.

У структуры спажывецкіх тавараў горада дынамічна развіваюцца прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці. На дзель лёгкай прамысловасці прыходзіцца больш трэці аб’ёмаў горада. Каля паловы тавараў лёгкай прамысловасці горада накіроўваецца на экспарт.

Значную ролю ў лёгкай прамысловасці адыгрывае прадпрыемства ААТ «Магілёўскі тэкстыль». Дадзеным прадпрыемствам выпускаецца больш 60 найменняў тканак: баваўняных, шаўковых, плашчавых, мэблевых, трыкатажных, тканак для жалюзі і іншых.

ААТ «Магілёўскі тэкстыль» — найбуйнейшы ў Рэспубліцы Беларусь вытворца тэкстыльнай прадукцыі. Выпускае шырокі асартымент тканак і трыкатажных палотнаў, здяйсняе швейную вытворчасць. Пастаянны ўдзел у спецыялізаваных выставах, кірмашах дазваляе ствараць і ўяўляць новыя ўзоры прадукцыі высокай якасці і дызайну. Прадукцыя прадпрыемства пастаўляецца ў краіны СНД, Еўропы, Азіі і Амерыкі.

ААТ «Стужка» з’яўляецца найбуйнейшым на тэрыторыі СНД вытворцам тэкстыльнай галантарэі і гардзінных вырабаў, забяспечвае парадку 65% унутранай патрэбнасці Рэспублікі. Пастаяннае абнаўленне асартыменту з дапамогай кампутарнай тэхнікі па стварэнні новых малюнкаў дазваляе асвойваць новыя рынкі і нарошчваць пастаўкі пастаянным партнёрам, задавальняць патрабаванні пакупнікоў. Штогод абнаўляецца да 60% малюнкаў палатна гардзіннага, 50% адзінкавых вырабаў і больш 20% прадукцыі тэкстыльнай галантарэі. Апроч краін СНД вырабы пастаўляюцца ў Польшчу, Чэхію, краіны Балтыі. Вядзецца праца па пастаўцы прадукцыі ў Швецыю і Італію. За лепшыя паказчыкі якасці прадукцыі і аказваемыя паслугі прадпрыемства было ўдастоена ў 2002 году міжнароднай узнагароды «Еўрапейскі клас якасці» у намінацыі «Прадпрыемства ХХ стагоддзя».

Пастаянна ўдасканальваюць і абнаўляюць асартымент вырабаў з улікам спажывецкага попыту ўнутранага і знешніх рынкаў ААТ «Абутак» і ЗАТ ШФ «Вяснянка». Швейныя вырабы ЗАТ ШФ «Вяснянка» карыстаюцца вялікім попытам у краінах далёкага замежжа.

Развіццё ўласнай тавараправоднай сеткі, стварэнне за мяжой прадстаўніцтваў, складоў захоўвання дазваляе, нягледзячы на цвёрдую канкурэнцыю, прадпрыемствам горада быць вядомымі ва ўсіх краінах свету. Штогод прадпрыемствы лёгкай прамысловасці ўзнагароджваюцца дыпламамі міжнародных выстаў за высокія спажывецкія ўласцівасці прадукцыі.

Правядзенне тэхнічнага пераўзбраення дазволіла прадпрыемствам харчовай галіны не толькі здяйсняць высокія вытворчыя паказчыкі, але і забяспечваць спажыўцоў Магілёўскага рэгіёна прадукцыяй высокай якасці і шырокім выбарам хлебабулачных і кандытарскіх вырабаў, малочнай і мясной прадукцыяй.

ААТ «Бабушкіна крынка» — адзін з найбуйных вытворцаў натуральнай малочнай прадукцыі (каля 200 відаў). Гэта — натуральнамалочная прадукцыя, масла, сыры (мяккія, паўцвердыя, цвёрдыя), глазураваныя сыркі, марожанае, маянэза. На прадпрыемстве ўкаранілі сістэму якасці на адпаведнасць міжнародным стандартам НАССР і ІСА-9000-2001. Актыўна асвойваюцца новыя віды прадукцыі. Прадпрыемства рэалізуе сваю прадукцыю, выкарыстаючы новы дызайн пакавання, новыя брэнды «Бабушкіна крынка» і «Вясёлыя ўнучата» і пастаўляе яе ва ўсе рэгіёны Рэспублікі Беларусь, а таксама ў рэгіёны Расійскай Федэрацыі. Прадукцыя прадпрыемства адзначана шматлікімі дыпламамі рэспубліканскіх і міжнародных выстаў і конкурсаў. У снежні 2005 года прадпрыемству прысуджаная Прэмія ўрада Рэспублікі Беларусь за дасягненні ў вобласці якасці, уручаны дыпламы лаўрэата двух конкурсаў «Лепшыя тавары Рэспублікі Беларусь» і «Лепшыя тавары Рэспублікі Беларусь на рынку Расійскай Федэрацыі».

Штогод РУПП «Магілёўхлебпром» укараняецца больш за 100 найменняў новых відаў хлебабулачных і кандытарскіх вырабаў, сухарыкаў, сушак і іншых дробнаштучных вырабаў. Асабліва зацікавілі расійскіх пакупнікоў новыя від заварных з рознымі дадаткамі і працяглым тэрмінам захоўвання.

На дзель ААТ «Магілёўскі мясакамбінат» (мяса жывелы і птушкі, каўбасныя вырабы, тлушчы харчовыя, мясакосная пакута) прыходзіцца каля 50% аб’ёму харчовай прадукцыі горада.

Жэлацінавы завод вырабляе жэлацін, клей касцяны, касцяную пакуту, тлушч тэхнічны.

ААТ «Холдынг «Магілеўаблежапрам» (створаны ў 1987 году на базе вінаробнага і піваварнага заводаў) вырабляе піва, безалкагольныя напоі.

ААТ «Магілёўхлебапрадукт» — пакуту ў сіх гатункаў, крупу манную і пярловую, камбікарма, бялкова-вітамінавыя дадаткі.

У структуры таварнай прадукцыі прамысловасці горада каля 4% прыходзіцца на дзель металаапрацоўкі. Асноўныя прадпрыемствы гэтай галіны: завод «Чырвоны металіст» (выпускае бытавыя металавырабы), рамонтны завод (спецыялізуецца па рамонце аўтамабільных, трактарных і камбайнавых рухавікоў), завод металавырабаў, даследча-эксперыментальны завод металаканструкцый і сантэхнарыхтовак, завод тэхналагічных металаканструкцый, завод вентыляцыйных нарыхтовак.

Выгоднае геаграфічнае становішча і наяўнасць найбуйнага прамысловага патэнцыялу Рэспублікі стварылі неабмежаваныя мажлівасці для плённага супрацоўніцтва з партнёрамі па кааперацыі як унутры краіны, так і за мяжой.

 ************************************************************

У цяперашні час плануецца аднаўленне ратушы да 2008 года.

На Губернатарскаму (Гандлёваму, Савецкому) пляцу з XIII стагоддзі знаходзіліся гандлёвыя шэрагі, у якіх з канца XVI стагоддзя многія крамы належылі заможным купцам-еўрэям.

Гандлёвы пляц знаходзіўся побач са сценамі Магілеўскага замка (зараз парк імя М. Горкага). На пляцы знаходзіўся сімвал гарадскога самакіравання — Ратуша, якая была пабудавана ў XVII стагоддзі і загублена ў адну з начэй 1957 года.

Побач з Ратушай, у пачатку Вялікай Садовой вуліцы, стаяла і варта зараз будынак былой Гарадской управы. На першым паверху будынка знаходзілася бакалейная крама М. Іоффе, а са двара — склад табака Д. Пеўзнера. Трохі захавалася ў Магілёве старынных будынкаў. І толькі па Ветранай — Вялікай Садовой (зараз — Ленінскай) — па-ранейшаму шпацыруе вецер, абдзьмуваючы фасады будынкаў, у якіх да рэвалюцыі знаходзіліся знакамітыя на ўвесь горад крамы: аптэкарская А. Блыха, галантэрэйная Р. Лур’е, вырабаў з скуры X. Рамбаха і Л. Шапіра, мануфактурныя Е. Вільнера, Э. Пеўзнера, абутковы А. Гінзбурга і іншыя.

На Вялікай Садовой папулярнасцю карыстаўся дом Сімховіча (вуліца Ленінская, 27). Гэты дом вабіў каўбасным гандлем Халіпа і Сімховіча, багетамі Р. Шыку і ў. Лур’е; дамы спяшаліся сюды за пальчаткамі ад М. Ліўшыца. Таргавалі там садавінай, мэбляй, працаваў папулярны цырульнік І. Ліўшыц, а маладыя дзеўчыны наведвалі размешчаную ў будынку гімназію Раманоўскай.

Цікавіў гараджан і гасцей Магілёва дом А. Магітсона (вуліца Ленінская, 20), які трымаў вінна-гастранамічную краму, аднак дзяліў свае гандлёвыя пляцы з шыкоўнай крамай музыкальных прыладаў і нотаў А. Сыркіна. Там ж на другім паверху знаходзілася вялікая грамадская бібліятэка Ц. Сыркінай, а трэці паверх быў аддадзены пад жаночую гімназію Касовіч. Дом па вуліцы Ленінскай, 18 належыў Ландау, які займаўся таксама аздобай дамскіх сукенак.. Акрамя яго ў будынку гандляваў моднай галантэрэяй Л. Фельдман, а са двара можна было патрапіць у друкарню Ш. Фрыдланда. Захаваўся дом Берштэйна (вуліца Ленінская, 16), далей сучачны будынак, на месцы якога стаялі: дом Да. Гофмана з каўбаснай крамай, дом Жукоўскага, дом Шафрая, дом Граната з крамамі кніг і ваенна-афіцэрскіх рэчаў. Бліжэй да рога стаяў дом Эдельмана з гасцініцай «Пецярбурзская», дзе знаходзілася гандаль мяхамі Б. Генькіна, галантэрэяй — Г. Ратнера; тут куплялі кошыкі ў Радштейна і Рэйгіна. Безумоўнай вядомасцю карыстаўся дом ганаровага грамадзяніна Магілёва Цукермана, які падчас пажару набыў у гарадских улад былы палац каталіцкага архіепіскапа З. Богуша-Сестрынцэвіча (канец XVIII стагоддзя) і перабудаваў яго ў 50-х гадах XIX стагоддзя пад сінагогу. Будынак захаваўся — вуліца Ленінская, 25. У гэтай сінагозе маліліся еўрэі да 1929 года. Сёння ў будынку знаходзіцца спартыўная школа.

Вітрыны сёння ўжо не існуючых крам, даходзілі да пышнай брамы XVIII стагоддзі Архірэйскага палацу. А дзесьці побач стаяў дом, у якім жыў З. Сагал, заснавальнік магілеўскага таксі (ліпень 1911 года).

Далей — сучасная вуліца Болдзіна, і перад імі адчынялася панорама театрального сквера, які раней зваўся Муравьевским — у гонар губернатора, які заснаваў сквер у першай половине XIX стагоддзі на месцы гарадскіх абаронных будынкаў XVI — XVIII стагоддзяў. У 1888 годзе на тэрыторыі сквера быў пабудаваны городскі тэатр, які сёння віднеецца скрозь галіны дрэваў.

У пачатку XX стагоддзя вакол сквера ўздоўж вуліцаў стаялі 2-3-этажныя каменныя хаты, у якіх знаходзілася мноства гасцініцаў: «Парыж» (вуліца Ленінская, 19), якая належыла Б. Ландау, «Тульская» (1867 г.), якая ўвайшла ў гісторыю як першая ў нашым сёняшнім прадстаўленні гасцініца горада Магілёва. Яна належыла спачатку Аранзону, а затым А. Гурэвічу (рагавы дом на вуліцы Камсамольскай, 3 і вуліцы Ленінскай, 21). Наадварот «Тульскай» знаходзілася выдатная гасцініца «Брыстоль» з рэстаранам (вучылішча культуры) у доме Этлінгера, якая належыла Рыўке Брэслау. Падчас знаходжання ў Магілёве Стаўкі у гасцініцы жылі прадстаўнікі саюзных дзяржаў, афіцэры ж Стаўкі пражывалі у гасцініцы «Метраполь» — доме Грубіна (кут вуліцы Першамайскай і вуліцы імя Да. Лібкнехта). У ім акрамя гасцініцы знаходзілася аптэка Б. Маўшовіча.

Ленінскі раён — адміністратыўная тэрытарыяльная адзінка горада Магілёва (адміністрацыя раёна — праспект Міру, 55a). Раён заснаваны 25 снежня 1962 года. Размешчаны ў паўночнай частцы горада. Мяжа з Кастрычніцкім раёнам праходзиць па рацэ Днепр. Асноўныя магістралі: вуліцы Першамайская, Крупскай, Грышына, Піянерская, Чалюскінцаў, Касманаўтаў, праспект Міру.

Насельніцтва раёна — 192,1 тысячы чалавек. На тэрыторыі раёна размешчаныя ААТ «Тэхнапрыбор», заводы «Строммашына», «Магілеўтрансмаш», «Электрарухавік», «Магатэкс», металургічны завод, ліфтабудаўнічы завод, швейная фірма «Вяснянка», ААТ «Абутак», жэлацінавы завод і іншыя прадпрыемствы.

У раёну налічаецца 16 клубаў і Хатаў культуры, у тым ліку Дом культуры чыгуначнікаў, 15 бібліятэк; тэатр лялек, кінатэатр «Змена» і 6 іншых стацыянарных кінаустановак; этнаграфічны аддзел краязнаўчага музея; стадыён «Лакаматыў», Дом спорту, 3 плавацельных бассейна, 35 спортзалаў і 18 комплексных спартыўных пляцовак, Пячэрскі лесапарк; 11 медыцынскіх устаноў, 7 аптэк. Працуюць 76 крам, 88 прадпрыемстваў грамадскага харчавання на 8,6 тыс. месцаў, 3 прадпрыемствы бытавога абслугоўвання, цэнтральны калхозны рынак.

У раёну размешчаныя паркі «Подніколле», парк культуры і адпачынку імя М. Горкага, 5 сквераў.

На тэрыторыі раёна размешчаны помнікі Леніну — (пляц Леніна; вуліца Першамайская — на тэрыторыі завода «Строммашына»; вуліца Індустрыальная — на тэрыторыі металургічнага завода), бюст А. Ф. Мяснікову (вуліца Індустриальная — на тэрыторыі металургічнага завода), помнік артылерыстам і сапёрам, загінуўшым у 1944 годзе (веска Пашкава), помнік ваярам-зямлякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну (Мінская шаша), братэрскі дол савецкіх ваяроў і падпольшчыка (вуліца Лазо, Карабанаўскія могілкі). Мемарыяльныя дошкі увекавечваюць месцы, звязаныя з рэвалюцыйным і баявым мінулым горада, усталяваныя ў гонар члена Магілеўскай Рады рабочых і салдацкіх депутатаў М. Д. Бонч-Бруевіча (вуліца Бонч-Бруевіча, 2), металурга-канструктара даменных печак М. Да. Курако (вуліца Курако, 8), аднога з арганізатараў абароны Магілёва ў 1941 году Да. Г. Уладзімірава (вуліца Грышына, 2), разгрома нямецка-фашысцкага гарнізона ў 1943 годзе (веска Пашкава), падпольшчыкаў, якія дзейнічалі на чыгуначным вузлу ў гады Вялікай Айчыннай вайны (чыгуначны вакзал), у памяць аб ахвярах фашызму, мемарыяльны комплекс «Барацьбітам за Савецкую ўладу» (Савецкая плошча), комплекс Мікалаеўскай цэрквы, касцёл кармелітаў, Барысаглебскай цэрквы, архірэйскі палац, будынак абласнога суду, будынкі абласнога драматычнага тэатра, дваранскага збору, жаночай гімназіі, епархіяльнага жаночага вучылішча. Помнік архітэктуры — будынак чыгуначнага вакзалу (1902 г.).

Кастрычніцкі раён — адміністратыўна-тэрытарыяльная адзінка горада Магілёва (адміністрацыя раёна — вуліца Чыгрынава, 8а). Адукаваны ў 1962 году. Размешчаны ў паўднёвай часткі горада, на левым берагу Дняпра. Межуе з Ленінскім раёнам у асноўным па рацэ Днепр да скрыжавання праспекта Пушкіна з вуліцай Чалюскінцаў, Вішнявецкага да мяжы горада Магілёва. Асноўныя магістралі: праспекты Пушкіна, Шмідта, Дзімітрава, Віцебскі, вуліца Астроўскага.

Насельніцтва раёна — 171,4 тысячы жыхароў. На тэрыторыі раёна размешчаныя ААТ «Хімвалакно», аўтамабільны завод, завод вентыляцыйных нарыхтовак, электрарэмонтны завод, хімкамбінат «Світанак», мясакамбінат, фабрыка галаўных убораў, завод «Чырвоны металіст» і шэраг іншых прадпрыемстваў.

На тэрыторыі раёна 2 стадыёна, 3 плавацельных басейна, 24 спартыўных залы, спартыўныя пляцоўкі, спартыўныя базы. Насельніцтва абслугоўваюць 66 крам, 11 прадпрыемстваў грамадскага харчаванняі на 11,9 тыс. месц, 14 прадпрыемстваў бытавога абслугоўвання.

Усталяваныя помнікі: У.І. Леніну (перад Домам культуры аўтазавода па вуліцы Аўтазавадской, на тэрыторыі сярэдняй школы № 7 па вуліцы Аўтазавадской, поруч прахадной завода сінтэтычнага валакна), З. М. Кіраву (на тэрыторыі аўтазавода перад будынкам заводакіравання па Віцебскім праспекту), А. З. Пушкіну (у скверы поруч кінатэатра «Космас» па праспекту Пушкіна). Братэрскія долы савецкіх ваяроў, загінуўшых пры вызваленні Магілёва і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў па Аўтазавадской вуліцы і Чаускай шашы ў пасёлку Бароўка; мемарыяльны комплекс у памяць аб вязнях Лупалаўскага лагера смерці і савецкіх воінаў, загінуўшых пры вызваленні горада ў 1944 годзе(праспект Шмідта); мемарыяльны комплекс «Зямлянка» на месцы знаходжання штаба Заходняга фронта 26 ліпеня — 3 ліпеня 1941 года (Чауская шаша); мемарыяльны знак у гонар воінаў 121-го стралковага карпуса 50-га войска, вызваляўшага Магілёў у 1944 годзе (праспект Дзімітрава). Мемарыяльныя дошкі ўсталяваны ў памяць працаўнікоў аўтазавода, загінуўшых у гады Вялікай Айчыннай вайны (Віцебскі праспект, адміністратыўны корпус аўтазавода), у гонар дзеяча балгарскага і міжнароднага рэвалюцыйнага руху Г. Дзімітрава (праспект Дзімітрава, 33). У раёну выдаюцца 2 шматтыражныя газеты: «Працоўная слава» ААТ «Хімвалакно» і «Сцяг працы» будтрэста № 17 «Лаўсанстрой».